fpr1„Fantazja-Przygoda-Rozrywka” nazywana była wśród fanów też „Serią z dżdżownicą” (także „z glizdą”) albo po prostu czarną serią. Pierwsza z nazw używana była z uwagi na jej charakterystyczne logo. Wydawana była przez Krajową Agencję Wydawniczą, i jak na ówczesne czasy (lata 70. i 80-te), wypuszczała co roku znaczną ilość tytułów (nakłady również były bardzo wysokie, przeważały te wynoszące 100 i 150 tys. egzemplarzy). Redaktorem naczelnym serii był Andrzej Wójcik.

Publikowała ona literaturę w przeważającej większości naszych rodzimych twórców, z kilkoma wyjątkami: „Remedium” St. Wula (liter. francuska), „Taniec potworów” C. Rascha”, „Pierwsze podróże w czasie” E. Simona i R. Heinricha i „Arka Noego” M. Eisele (wszystkie trzy to liter. niemiecka. Ostatnia sfilmowana w 1984 roku przez Rollanda Emmericha).

pierwsze_podroze„Fantazja-Przygoda-Rozrywka” wyróżniała się jednolitą szatą graficzną, choć nieznacznie się ona zmieniała. I tak dominującym stylem serii był format 17 cm, utrzymany w ciemnej tonacji barw, czarnym grzbietem i tylną okładką. Na przedniej okładce w owalu widniało nazwisko autora, reszta powierzchni wykorzystana była na ilustrację. Na samej górze królowało logo przypominające dżdżownicę.
Równolegle (a ściślej od 1982 r.) ukazywał się format większy (28 cm), z miękką białą okładką (np. „Cała prawda o planecie Ksi” Andrzeja Zajdla, czy też „Miliardy białych płatków” Cz. Białczyńskiego). Dwukrotnie też ukazał się format 20,5 cm (2 wydanie „Cylindra van Troffa” Zajdla oraz „Rezerwat” Trepki).

cala_prawdaNiektórzy zaliczają do niniejszej serii kilka tytułów, których przynależność do niej wydaje się być problematyczna i należałoby się skontaktować z ówczesnymi redaktorami wydawnictwa KAW, by ten problem rozwiązać. Mam na myśli takie pozycje jak: „Exodus VI” Janusza i Sławomira Milów, „Sposób na kobiety” M. Parowskiego, „Adara nie odpowiada” W. Jażdżyńskiego, „Numer” M. Wolskiego, pierwsze wydanie „Umrzeć by nie zginąć” Markowskiego oraz „Zabawę w strzelanego” A. Drzewińskiego. Dwie pierwsze książki, choć jeśli chodzi o format nie różnią się od owych większych wersji serii (jak „Cała prawda o planecie Ksi”), charakteryzują się tym, że ich okładki są już w ciemnych tonacjach i posiadają odmienne logo (są to wpisane litery „SF” w ozdobne koło). Gdyby nie ich częsta przynależność do serii „Fantazja-Przygoda-Rozrywka” na większości serwisów internetowych (ale też np. w „Polskiej fantastyce naukowej 1945-1985″ A. Niewiadowskiego), z czystym sumieniem przeniósłbym te tytuły poza olsnienieniniejszą serię. Podobnie jest z pozostałymi: „Sposób na kobiety” oraz „Adara nie odpowiada” (pierwsza w formacie 28 cm, druga – 17 cm) również posiadają logo nie mające nic wspólnego z nazwą serii (litery SF, w pierwszym przypadku w ogóle nie stylizowane, w drugim wpisane w trójkąt) i zdają się, poza ogólnym wrażeniem i plastycznym klimatem, nie być jej częścią. Z kolei ostatni tytuł – „Zabawa w strzelanego” nie posiada żadnego znaku, choć, podobnie jak w poprzednich przypadkach, plastyczna wizja jest tożsama (okładkę projektował, tak jak w wielu klasycznych tomach serii, min. Wiktor Żwikiewicz) a na wewnętrznej stronie okładki pojawia się, znów tak jak w innych tomach „Fantazji-Przygody-Rozrywki”, informacja o nagrodach „Premio Europa” i „Prix Europeen”. Ciekawostką jest fakt, że np. w „Głowie Kasandry”, na ostatniej karcie widnieje informacja odnotowująca wcześniejsze edycje wydawnictwa KAW w ramach – jak czytamy- serii „SF”: „Zabawę w strzelanego” Drzewińskiego oraz „Spłacony dług” Prostaka, z których ten ostatni wyraźnie jest sygnowany znakiem… „Fantazji-Przygody-Rozrywki”.

Pierwsze tytuły w serii pojawiły się w roku 1978, były to „Ósmy krąg piekieł” Borunia, „Władcy czasu” Weinfelda, „Obojętne planety” Krzepkowskiego. Ostatnie tomy to „Cylinder van Troffa” Zajdla, „Nostalgia za Sluag Side” Drzewińskiego i Ziemiańskiego oraz „Arka Noego” niemieckiego pisarza Martina Eisele.

Logo

logo 2Charakterystyczne logo w serii „Fantazja-Przygoda-Rozrywka” zmieniło się tylko raz, w „Głowie Kasandry” M. Baranieckiego przekręcono je o 45 stopni w lewo. Jest to prosty motyw przywodzący na myśl wspomniany już kształt dżdżownicy lub wstążki. Pojawia się on prawie zawsze w szczytowej części okładki (wyjątkiem jest „Spłacony dług”), i – prócz „Głowy Kasandry”, „Spłaconego długu” oraz kilku tytułów z „białego” formatu 28 cm – występuje zawsze na czarnym tle.

Typografia i okładki

rezerwatSeria „Fantazja-Przygoda-Rozrywka” pozbawiona jest w całości ilustracji. Jedyny przejaw wizji plastycznych, mniej lub bardziej związanych z treścią książki, widnieje na kolorowych okładkach. Najczęstszym ich twórcą jest Waldemar Andrzejewski (ilustrator min. powieści dla młodzieży, poezji i literatury scence-fiction, także rysownik komiksów, min. „Tam, gdzie słońce zachodzi seledynowo” S. Weinfelda). Zaraz po nim plasuje się Wiktor Żwikiewicz – autor 13 okładek serii. Pozostałe okładki to dzieła Juliusza Wiśniewskiego (np. „Zamieszkała planeta” S. Weinfelda, „Ocean niespokojny” M. Markowskiego, „Miliardy białych płatków” Cz. Białczyńskiego”, „Numer” M. Wolskiego), Ryszarda Wojtyńskiego („Spłacony dług” Z. Prostaka i „Sposób na kobiety” M. Parowskiego), Ryszarda Woytowicza („Głowa Kasandry” M. Baranieckiego), Andrzeja Drabika („Rezerwat” A. Trepki), Pawła Wilczka („Cylinder van Troffa” J.A. Zajdla), Krzysztofa Pasztuły („Powrót z przesiadką” A. Synowca), Ernesta Marka („Klinika psychiatryczna” M. Nowaka), Barbary Kopczyk („Arka Noego” M. Eisele) oraz Andrzeja Brzezickiego („Nostalgia za Sluag Side” A. Drzewińskiego i A. Ziemiańskiego)
Układ typograficzny serii „Fantazja-Przygoda-Rozrywka” był głównie dziełem Waldemara Andrzejewskiego. Nawet, gdy twórcą okładek był np. Żwikiewicz, on opracowywał ich liternictwo. Inni typografowie to: Juliusz Wiśniewski („biała” odmiana serii formatu 28 cm), Wiktor Żwikiewicz (np. „Olśnienie” A. Hollanka, czy „Exodus VI” J. i S. Milów).
Na tylnej okładce pojawiał się tekst reklamujący „Ogólnopolski Klub Miłośników Fantastyki i Scence-Fiction” i jego oddziały na terenie całej Polski, zachęcając czytelników do wstąpienia w jego szeregi. Reklamówka znikła po roku 1981. Kulisy tego faktu opisuje szerzej A. Szatkowski w artykule „Gdzie polskich fanów trzech…” zamieszczonym w antologii „Rok 1984 : antologia współczesnej SF”.

Redakcja

Z 51 tomów serii 32 opublikowano pod redakcją Andrzeja Wójcika. Pozostałe redagowały różne osoby. Pełny wykaz redaktorów (obok nazwiska liczba redagowanych tytułów):

  1. Andrzej Wójcik (32)
  2. Andrzej Krzepkowski (2)
  3. Krystyna Delatkiewicz (5)
  4. Elżbieta Solak (2)
  5. Anna Wojciechowska (1)
  6. Piotr Stoły (1)
  7. Magdalena Stachowicz (1)
  8. Katarzyna Pstraś (1)
  9. Barbara Karwat (1)
  10. Ewa Siarkiewicz (1)
  11. bez redakcji (4)

Nagrody

Seria „Fantazja-Przygoda-Rozrywka” była laureatką dwóch nagród (informacje o nich drukowane były na wewnętrznych okładkach książek bądź na drugich stronach kart przedtytułowych): nagroda „Premio Europa” 1980 na V Europejskim Kongresie SF w Stresie dla najlepszego europejskiego wydawnictwa SF oraz  „Prix Européen” 1982 dla najlepszego europejskiego wydawnictwa SF na VII Europejskim Kongresie SF w Mönchengladbach.